Kürt Müziği ve Dengbej

 


Kürt müziğinin kaynağı sözlü gelenekten gelir. Bunu en iyi şekilde icra etmiş kişiler olarak da dengbêjleri gösterebiliriz. Çoğu kez enstrüman kullanmadan kelimeleri art arda dizili şekilde söyleyen dengbêjler modern Kürt müziğini derinden etkilemiştir. Dört parçaya ayrılmış Kürdistan coğrafyası müziğin ana teması olmuştur. 


Yapılan baskılar,zorbalıklar,yasaklamalar müzik kültürünü icra etmede engel olsa da Kürtlerin müziğe olan bağını koparamamıştır. Her kültür gibi Kürt kültürü de çevresinden etkilenmiştir. Özellikle,Arap kültürünün mirası olan *erbane(tef) Kürt müziğinde önemli bir noktaya gelmiştir ve Kürt müziğine yeni boyut kazandırmıştır.


Şakıro,Zahıro,Şeroyê Biro,Karapêtê Xaço,Ayşe Şan,Meryem Xan vs. gibi bir çok dengbêj Kürtler arasında halen dinlenmekte ve saygı  duyulan insanlar olarak yerini korumaktadırlar.Farklı müzik tarzların yaygınlaşmasıyla yeni bir müzik akımı çıkmıştır Kürt müziğinde. Şıvan Perwer bunun en güzel örneğidir. Dünyaca tanınmış müzik ve ses ustası Perwer, yeni akımın temsilcisi olmuştur. 





Kürt müziği  farklı coğrafyalarda da izini göstermiştir.

Kürtler arasında *mamoste(öğretmen) olarak bilinen Aram Tigran Avrupa sürgününde önemli müzikler icra etmiştir. Kafkaslarda yaşamış dört gencin bir araya gelerek 1977'de kurduğu Koma Wetan ilk Kürt rock grubu olarak da başka coğrafyalarda ortaya çıkmıştır.Baskılar sonucu birçok Kürt ailenin Avrupa'ya göç etmesiyle Kürt müziği bir kez daha etkileşimde bulunmuştur. Ailesi; Şark Islahat Planı'yla Suriye'ye sürülen ordan da Almanya'ya geçen Ciwan Haco batı müziğini Kürt müziğiyle sentezleştiren ilk sanatçıdır. Özellikle 1980'lerde üniversite öğrencilerin yoğun bir şekilde dinledikleri Ciwan Haco kısa sürede herkes tarafından dinlenmeye başladı. 


19. yüzyılda Ermenistan Kürtlerinin, enstrümanları müzikte kullanmasıyla güney Kürtleri de bu yeni akımdan etkilenmişlerdir.


 Sözlü geleneğin yerini yazılı geleneğe bıraktığında üniversite için metropollerde okuyan Kürt öğrenciler bu yeni akımı daha çok kullanmaya başlayacaktır. 1988 kurulmuş Koma Amed bunun en güzel örneklerindendir. İlk kürt *komu(grubu) olarak bilinen Koma Amed, şehirler arası ve Avrupa'da çıktığı küçük turnikelerle adını duyurmakla kalmamış yeni kurulacak komlara örnek olmuştur. Koma Azad,Koma Dengê Azadî,Koma Çiya,Koma Mezrabotan gibi birçok kom ortaya çıkmıştır.2000'lere doğru ise daha çok solo(tek) sanatçılar müziğe yönelmiştir. Mehmet Atlı, Hivron, Xêro Abbas,Jan Axin bu solo santçılardan bir kaçıdır.


Özetle, Kürt müziği devinimsel süreçlerden geçip kendi motiflerini her eserde kullanmıştır. Görüldüğü gibi baskı ve zorbalıkların sanatın önünde diz çökmeye mahkum olduğunu söyleyebiliriz.