Erzurum ve Çevresinde Erken Dönem Türk İzleri



Doç.Dr. Alpaslan Ceylan

Oltu’da bulunan bu taş heykel Erzurum Bölgesinde ve çevresinde var olan Türk varlığının belirleyici bir unsuru olduğunu söyleyebiliriz. Erzurum Cunni Mağarası dışında Erken Dönem Türk izlerinden ilçenin hemen yakınında bulunan Artvin Yusufeli ilçesi Bakırtepe Köyünde runik harflerin bulunduğu “Bakırtepe Mağarası” ve Kars Kağızman bölgesinde bulduğumuz “Geyik Tepesi” duvar panoları ve runik harfler bölgenin zenginliğini göstermektedir.

Doğu Anadolu bölgesinde Orta Asya‐Anadolu Türk İzlerini ortaya koyan “Hakkâri Taşları” yine bu bağı belgelemektedir. Doğu Anadolu Bölgesinde yürütmekte olduğumuz çalışmalar neticesinde gelecekte çok daha yeni veriler ortaya çıkaracağını umut etmekteyiz.

İnsan Biçimli Taş Heykeller en eski örneklerine Tunç Çağında rastlanmaktadır. Orta Asya Taş Heykellerinin vazgeçilmez unsuruİskit heykelleridir. İskitler M.Ö. II ve I. Bin yıllarda Orta Asya’dan başlayarak batıya doğru göç etmişlerdir. İskit göçleri aynı zamanda Kimmergöçlerinin bir takipçisidir . Kimmerlerin ardından ve onların göç yolunu izleyen İskitler iki kol halinde göç etmişlerdir.

Batı kolu Tuna’nın kuzeyinden Macaristan ovalarına kadar yayılmıştır. Doğu kolu ise Kafkasları dığudan aşarak, Hazar Denizi kıyısını takiben Derben‐Demir Kapı geçitleri üzerinden, Azerbaycan’a ve daha sonrada Anadolu’ya dalgalar halinde gelmeye başlamıştır. İskitler Ön Asya’ya yayılmaları esnasında Filistin’e kadar ilerlemelerine rağmen, onların asıl izleri Anadolu’nun doğusunda bulunmaktadır. Bu geleceğin daha sonra GöktürklerdeKıpçaklar ve Kumanlarda yaşamaya devam etmiştir.

Taş Heykel geleneğinin Hakkâri’de, Azerbaycan’da, Güney Rusya’da ve Orta Asya’da görülmesi ve bu kadar geniş coğrafyada Türk yayılımın var olması, Oltu’da ki bu taş heykelin de Türklere ait olduğu görüşünü ön plana çıkarmaktadır. 
 

B.Tarhan