Göktürk Devri Ok Uçları

Sinan Tektaş

Yrd.Doç.Dr J. Özlem Oktay Çerezci

Ok’un Göktürkler’in ana silahları arasında olduğu kabul edilmektedir. Demirden olan bu ok uçlarının pek çoğu hem savaşta hem de avcılıkta kullanılmıştır. 8. yüzyılda Göktürkler’inönemli ok tipleri arasında üç kanatlı oklar dışında iki-kanatlı ve yassı ok uçları öne çıkar. Üç kanatlı okların çoğunun kanatlarında birer delik yer almaktadır, bu oklar daha çok uzakmesafeli atışlar için üretilmişlerdir. İki kanatlı, dört kanatlı ve yassı oklar ise daha çok zırhtaşımayan ya da zırh dışında, gövdesinde savunmasız yerleri bulunan düşman içinyapılmışlardır. Üçgen, dörtgen ve yuvarlak tepeli uçlar ise zırhları delme amaçlıdır. Başka bir deyişle Göktürk Devri’nde işlevine göre oklar ikiye ayrılmaktadır; delici ve parçalıyıcı. Ayrıca Göktürk oklarının yaklaşık üçte birinin kemik bilyalı yani ıslıklı olduğu bilinmektedir.Sözü edilen ok uçlarının büyük bölümü Göktürkler’in hakimiyet gösterdiği özellikle Moğolistan, Kırgızistan ve Kazakistan gibi topraklardan ve hemen hepsi mezarlardan ele geçen örneklerden oluşmaktadır.

Oklar birtakım sembolik anlamları da temsil etmektedir: Göktürkler’de oklar kahramanlara,hükümdarlara özgü silahlar olarak kabul görmüştür; Han seçimlerinde de ok ve yay törenlerde kullanılmıştır. Oklar aynı zamanda gücü temsil eder. Kahramanların ve savaşçıların yandaşı olan ok aynı zamanda savaşta bir çeşit haberleşme aracı olarak da görev yapmıştır. Ok bazen “birlik”, “kurulacak olan devlet”, vassallık, “aile” bazen de bir “davet” sembolü olarak kullanılmıştır. Göğe atılan ok ayrıca oturulacak yeri tayin etmektedir; göğe atılan okun düştüğü yer ikamet yeri olarak seçilir. Oklar, Göktürkler’de üreme ve bereket anlamına da gelmektedir. Kısaca belirtebiliriz ki Göktürk Devri okları, Türk kültüründe sadece savaş ya da avcılık için işlevsel olarak önemli değildirler, taşıdıkları sembolik değerlerle de özel bir yere sahiplerdir.





B.Tarhan

Yorumlar